Şu anda kendinize veya başka birine zarar verme tehlikesi varsa, yakın zamanda bir girişim olduysa ya da güvenliği sağlayamıyorsanız Türkiye’de 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın veya en yakın hastane acil servisine başvurun. Türkiye dışında yerel acil yardım numarasını kullanın. Özel muayenehane randevusu ve e-posta, acil müdahalenin yerine geçmez.

Psikolojik kriz, kişinin karşılaştığı durumla olağan baş etme yollarının o anda yetersiz kaldığı, yoğun sıkıntı ve güvenlik gereksiniminin ortaya çıkabildiği bir dönemdir. Tek başına bir tanı değildir. Kayıp, şiddet, travmatik bir olay, ilişki veya iş krizi, madde kullanımı, fiziksel hastalık ya da ruhsal belirtilerde ani değişim sonrasında gelişebilir; bazen belirgin bir tetikleyici görülmeyebilir.

Yoğun sıkıntı ile acil tehlike aynı şey değildir. Ağlamak, panik yaşamak, uyuyamamak veya çaresiz hissetmek ciddi destek gerektirebilir; fakat her biri tek başına hayati acil durum anlamına gelmez. Aciliyeti belirleyen temel soru belirtilerin adı değil, kişinin şu anda kendini ve çevresini güvende tutup tutamadığıdır.

Hangi durumlarda 112 aranmalı veya acil servise gidilmelidir?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklememek gerekir:

  • Yakın zamanda intihar girişimi, kendine zarar verme, aşırı doz ilaç veya zehirli madde alımı olmuşsa,
  • kişi kendini öldürme ya da ağır biçimde yaralama niyetini, planını veya yakın bir zamanı bildiriyorsa ve kullanılabilecek araçlara erişimi varsa,
  • başka bir kişiye yönelik yakın ve ciddi zarar tehdidi, silah veya kontrol edilemeyen şiddet davranışı bulunuyorsa,
  • kişi ağır biçimde şaşkınsa, nerede olduğunu ayırt edemiyorsa, gerçeklikle bağlantısı belirgin biçimde bozulmuşsa veya güvenli davranamıyorsa,
  • bilinç kaybı, nöbet, ciddi yaralanma, zehirlenme, ağır madde etkisi ya da yoksunluk belirtileri varsa,
  • çocuk, yaşlı veya başka bir savunmasız kişi için yakın istismar, ihmal ya da şiddet tehlikesi bulunuyorsa.

Bu liste bir risk testi değildir. Bir işaretin olmaması tehlikeyi dışlamaz; yakın tehlike olasılığından kuşku varsa 112’den yönlendirme istenebilir. NICE’ın kendine zarar verme kılavuzu da basit “düşük–orta–yüksek” risk sınıflamalarının gelecekteki intiharı öngörmek veya kimin yardım alacağına karar vermek için kullanılmamasını; değerlendirmenin kişinin ihtiyaçlarına ve yakın güvenliğine odaklanmasını önerir.

İntihar düşüncesi doğrudan sorulabilir mi?

Evet. “Kendine zarar vermeyi veya yaşamına son vermeyi düşünüyor musun?” diye açıkça sormak kişinin aklına bu düşünceyi yerleştirmez. NIMH’nin bilgilendirmesi, araştırmaların doğrudan sormanın intihar düşüncesini başlatmadığını veya artırmadığını gösterdiğini belirtir.

Yanıt “evet” ise tartışmaya girmek, neden yaşamaya değer olduğunu kanıtlamaya çalışmak veya bunu sır olarak tutacağına söz vermek yerine güvenliğe odaklanın. Plan, yakın zaman ve araçlara erişim bulunması; yakın zamanda girişim yaşanması ya da kişinin kendini güvende tutamayacağını söylemesi acil yardım gerektirir. Belirsizlik varsa kararı tek başınıza vermeye çalışmayın; 112’yi arayın.

Yardım gelene kadar ne yapılabilir?

Önce kendi güvenliğinizi değerlendirin. Şiddet, silah veya öngörülemeyen davranış riski varsa yaklaşmayın; güvenli bir yere geçerek 112’yi arayın. Ortam güvenliyse:

  1. Kişiyi yalnız bırakmayın; mümkünse güvenilir başka bir yetişkinden destek isteyin.
  2. Sakin, kısa ve yargılamayan cümlelerle konuşun. Dinleyin; ayrıntıları anlatmaya zorlamayın.
  3. İlaç, silah veya başka zarar araçlarına erişimi yalnızca kendinizi tehlikeye atmadan azaltın.
  4. 112’ye ne olduğunu, açık adresi veya konumu, kaç kişinin etkilendiğini ve geri aranabilecek numarayı bildirin; görevlinin sorularını yanıtlayın.
  5. Varsa kişinin hazırlanmış güvenlik planını ve kullandığı ilaçlara ilişkin bilgiyi sağlık ekibi için erişilebilir tutun.

Dünya Sağlık Örgütü psikolojik ilk yardımı; güvenliği gözlemek, ihtiyaçları dinlemek ve kişiyi pratik destek ile hizmetlere bağlamak şeklinde özetler. Amaç kişiyi sorgulamak, zorla konuşturmak veya tek başına tedavi etmek değildir. Bu yaklaşımın ayrıntıları DSÖ’nün Psikolojik İlk Yardım Rehberi’nde yer alır. DSÖ ayrıca yakın intihar tehlikesindeki kişinin yalnız bırakılmamasını ve acil hizmetlerle bağlantı kurulmasını önerir.

Ne zaman acil olmayan ama gecikmemesi gereken destek aranmalıdır?

Yakın bir zarar planı veya hayati tehlike bulunmasa bile şu durumlar kısa sürede profesyonel değerlendirme gerektirebilir:

  • ölüm ya da kendine zarar verme düşüncelerinin tekrarlaması,
  • günlük öz bakımın, beslenmenin veya uykunun belirgin biçimde bozulması,
  • hızla artan ajitasyon, umutsuzluk, kuşku veya gerçek dışı yaşantılar,
  • alkol ya da madde kullanımında tehlikeli artış,
  • iş, eğitim veya bakım sorumluluklarının sürdürülememesi,
  • kişinin “güvende kalabileceğimden emin değilim” demesi.

Güvenlikten emin olunamıyorsa acil değerlendirme yolu seçilmelidir. Acil tehlike yoksa aile hekimi, psikiyatri polikliniği veya yetkin bir ruh sağlığı uzmanı ile kısa sürede görüşülebilir. Sağlık Bakanlığına bağlı hastanelerde psikiyatri randevusu MHRS, MHRS Mobil veya ALO 182 üzerinden alınabilir. ALO 182 bir kriz hattı değil, hastane randevu sistemidir.

Uzun süren fakat acil tehlike içermeyen zorlanmalarda planlı psikoterapi başvurusu uygun olabilir. Bu ayrım hakkında daha geniş bilgi için ruhsal zorlanmalar ne zaman profesyonel değerlendirme gerektirir? başlıklı yazı okunabilir.

Şiddet ve istismar söz konusuysa

Yakın şiddet tehlikesinde 112 aranmalıdır. Acil tehlike bulunmayan durumlarda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının ALO 183 Sosyal Destek Hattı, aile, kadın, çocuk, engelli ve yaşlılara yönelik hizmetler için 7 gün 24 saat rehberlik ve yönlendirme sunar. Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri de destek ve danışmanlık sağlar. Güncel başvuru yolları Bakanlığın “Şiddete Maruz Kalındığında” sayfasında yer alır. ALO 183, hayati tehlikede 112’nin yerine kullanılmamalıdır.

Bir kriz geçtikten sonra ne olur?

Acil tehlikenin sona ermesi, bütün ihtiyaçların karşılandığı anlamına gelmez. Fiziksel ve ruhsal değerlendirme, güvenlik planı, ilaçların gözden geçirilmesi, sosyal destek ve takip hizmetleri gerekebilir. Kendine zarar verme sonrası yalnızca yaralanmanın tedavisiyle yetinilmemesi; psikososyal değerlendirmenin fiziksel bakımla birlikte yürütülmesi önemlidir.

Güvenlik planı, profesyonelle birlikte hazırlanmış somut bir belgedir: kişisel uyarı işaretlerini, baş etme adımlarını, aranacak insanları, profesyonel hizmetleri ve ortamı daha güvenli kılma yollarını içerir. “Bir daha yapmayacağına söz ver” yaklaşımının yerine geçer; gelecekteki bütün riskleri ortadan kaldırdığı düşünülmemelidir.

Sonuç

Psikolojik krizde ilk amaç belirtilere isim koymak değil, güvenliği sağlamaktır. Yakın zarar tehlikesi, girişim, zehirlenme, ciddi gerçeklik kaybı veya kontrol edilemeyen şiddet varsa 112 ya da hastane acil servisi uygun ilk basamaktır. Acil olmayan durumlarda ise MHRS/ALO 182, aile hekimi ve ruh sağlığı hizmetleri planlı değerlendirme için kullanılabilir.

Kriz yaşayan kişiden bütün süreci tek başına yönetmesi beklenmemelidir. Yakındaki birinin sakin biçimde dinlemesi, doğrudan sorması, güvenli koşullarda yanında kalması ve resmî yardıma bağlantı kurması hayatî önem taşıyabilir.

Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgi içindir; bireysel risk değerlendirmesi veya acil sağlık hizmeti yerine geçmez. Yardım numaraları Türkiye için 9 Ağustos 2026 tarihinde resmî kaynaklardan kontrol edilmiştir.